Bài nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến ý định tham gia vẽ tranh trên nền tảng thực tế ảo tại TP. HCM

Họa sĩ doanh nhân Nguyễn Thị Thủy Tiên - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Nghệ thuật

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đang có những bước phát triển vượt bậc và lan tỏa mạnh mẽ đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực nghệ thuật sáng tạo. Vai trò hỗ trợ kỹ thuật của AI dần trở thành công cụ đồng sáng tạo, làm thay đổi cách con người tiếp cận, thực hành và trải nghiệm nghệ thuật, đặc biệt trong các hình thức nghệ thuật số (digital art).

Song song với AI, công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality – VR) đã mở ra không gian sáng tạo mới, nơi người dùng có thể trực tiếp tương tác, đắm chìm và sáng tác nghệ thuật trong môi trường ba chiều, vượt qua những giới hạn vật lý của hội họa truyền thống.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, các nghiên cứu khoa học liên quan đến hành vi người dùng trong lĩnh vực vẽ tranh trên nền tảng VR vẫn còn rất hạn chế. Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu trở thành một trong những nghiên cứu đầu tiên phân tích có hệ thống các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia vẽ tranh trên nền tảng thực tế ảo VR của người dùng tại TP. Hồ Chí Minh.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định và đo lường mức độ tác động của các yếu tố tâm lý, xã hội và công nghệ đến ý định tham gia vẽ tranh VR, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các mô hình sáng tạo nghệ thuật ứng dụng AI và VR trong thực tiễn. Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kế thừa và tích hợp các nền tảng lý thuyết quan trọng gồm Lý thuyết giá trị cảm nhận (Zeithaml, 1988), Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM – Davis, 1989) và Thuyết hành vi có kế hoạch (TPB – Ajzen, 1991).

Trên cơ sở đó, mô hình nghiên cứu đề xuất tám yếu tố tác động đến ý định tham gia vẽ tranh VR, bao gồm: (1) giá trị cảm nhận, (2) chất lượng cảm nhận, (3) nhận biết thương hiệu, (4) chương trình khuyến mãi, (5) ảnh hưởng xã hội, (6) thái độ tích cực, (7) chuẩn chủ quan và (8) kiểm soát hành vi cảm nhận.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng cả tám yếu tố đều có tác động thuận chiều đến ý định tham gia vẽ tranh VR, trong đó giá trị cảm nhận là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất. Điều này cho thấy người dùng đặc biệt đánh giá cao trải nghiệm sáng tạo độc đáo, cảm giác mới lạ, khả năng thư giãn và giá trị cảm xúc mà vẽ tranh trên nền tảng VR mang lại trong bối cảnh nghệ thuật chịu tác động mạnh mẽ từ AI.

Chất lượng cảm nhận và ảnh hưởng xã hội cũng có tác động đáng kể, phản ánh vai trò của công nghệ ổn định, trải nghiệm mượt mà cũng như sức lan tỏa của mạng xã hội và cộng đồng sáng tạo trong việc hình thành hành vi tham gia.

Trong khi đó, chương trình khuyến mãi và kiểm soát hành vi cảm nhận có tác động tích cực nhưng ở mức độ thấp hơn, cho thấy các rào cản về chi phí, thời gian và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn tồn tại.