Mỗi mùa bánh trung thu – Một lần nhìn lại năng lực cơ khí và tự động hóa Việt Nam

Ngày đăng: 16:53 17/08/2026 - Lượt xem: 53

Ông Tăng Trọng Hiếu - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Ứng dụng Công nghệ Tự động hóa Mỗi mùa bánh Trung thu, ngoài câu chuyện về sản phẩm và thị trường, tôi lại có dịp quan sát nhiều hơn cách các nhà máy tổ chức sản xuất và ứng dụng công nghệ tự động hóa. Có dịp trực tiếp tham quan những dây chuyền sản xuất bánh tại nước bạn, điều khiến tôi chú ý không chỉ là tốc độ của máy, mà là cách các công đoạn được thiết kế và kết nối với nhau thành một hệ thống khá hoàn chỉnh, từ chia bột, định lượng nhân, tạo hình, xếp khay, nướng, làm nguội cho đến đóng gói.  Nhìn một dây chuyền như vậy, chúng ta rất dễ tập trung vào những cỗ máy hiện đại hay mức độ tự động hóa. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, phía sau một dây chuyền sản xuất là cả một hệ thống năng lực về cơ khí chế tạo, thiết kế máy, truyền động, cảm biến, điều khiển, phần mềm và khả năng tích hợp. Chính những năng lực đó mới tạo nên giá trị thực sự của một nền sản xuất hiện đại. Và đây cũng là điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về ngành cơ khí và tự động hóa Việt Nam.

Câu chuyện của một dây chuyền bánh Trung thu thực ra không chỉ thuộc về ngành bánh. Bánh pía, bánh bao, thực phẩm chế biến, đồ uống, dược phẩm, điện tử, cơ khí và rất nhiều ngành sản xuất khác cũng đang đứng trước những bài toán tương tự: làm thế nào để tăng năng suất, giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công, duy trì chất lượng ổn định, tiết kiệm năng lượng và kiểm soát tốt hơn chi phí vận hành. Tự động hóa chắc chắn sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình đó. Tuy nhiên, tôi cho rằng tự động hóa không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải thay thế toàn bộ dây chuyền hiện hữu bằng một hệ thống hoàn toàn mới.

Một dây chuyền cơ khí đang hoạt động tốt vẫn còn rất nhiều giá trị nếu được cải tạo đúng cách. Doanh nghiệp có thể từng bước nâng cấp hệ thống điều khiển, cảm biến, PLC – HMI, truyền động, Servo, biến tần, thị giác máy hoặc bổ sung robot vào những công đoạn phù hợp. Điều quan trọng là phải bắt đầu từ bài toán sản xuất và hiệu quả vận hành, thay vì bắt đầu từ việc mình muốn mua một thiết bị công nghệ nào đó. Khi quan sát những dây chuyền tiên tiến trên thế giới, tôi cũng không nghĩ câu hỏi quan trọng nhất là “Máy của họ tốt hơn máy của Việt Nam như thế nào?”

Điều đáng suy nghĩ hơn là: họ đang giải quyết bài toán gì, vì sao họ có thể làm được và Việt Nam có thể học hỏi, làm chủ rồi phát triển được những phần nào? Theo tôi, đây mới là cách nhìn cần thiết nếu muốn nâng tầm ngành cơ khí Việt Nam. Chúng ta vẫn cần tiếp tục học hỏi công nghệ từ những quốc gia có nền công nghiệp phát triển. Việc tiếp nhận những công nghệ, thiết bị và giải pháp tiên tiến là cần thiết để rút ngắn khoảng cách. Nhưng nếu mục tiêu của chúng ta chỉ dừng lại ở việc nhập khẩu ngày càng nhiều máy móc hiện đại thì năng lực công nghiệp trong nước sẽ rất khó tạo ra bước tiến dài hạn.

Điều quan trọng hơn là từng bước nâng cao năng lực thiết kế, chế tạo, điều khiển, tích hợp và cải tiến công nghệ ngay tại Việt Nam. Có thể hôm nay chúng ta chưa thể tự thiết kế và chế tạo hoàn chỉnh một dây chuyền phức tạp. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể bắt đầu từ một cụm máy, một cơ cấu cơ khí, một hệ thống điều khiển, một module tự động hóa hay một giải pháp robot. Khi những năng lực nhỏ đó được tích lũy qua nhiều dự án thực tế, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư sẽ dần hình thành khả năng làm chủ những hệ thống lớn hơn. Làm chủ công nghệ không phải là câu chuyện có thể hoàn thành trong một vài năm. Đó là quá trình tích lũy của doanh nghiệp, kỹ sư, trường đại học, viện nghiên cứu và cả thị trường. Nhà máy cũng không chỉ là nơi sử dụng công nghệ, mà cần trở thành nơi thử nghiệm, hoàn thiện và tạo ra những bài toán thực tế để công nghệ Việt Nam tiếp tục phát triển. Vì vậy, từ một dây chuyền bánh Trung thu, tôi nhìn thấy một câu chuyện lớn hơn về năng lực sản xuất của Việt Nam. Nếu cơ khí Việt Nam ngày càng làm chủ thiết kế và chế tạo, các kỹ sư tự động hóa ngày càng làm chủ khả năng tích hợp hệ thống, doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển được những giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất và các nhà máy sẵn sàng đồng hành thử nghiệm những giải pháp mới, chúng ta sẽ từng bước hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng tạo ra giá trị cao hơn.

Tôi luôn cho rằng học công nghệ thế giới không phải để phụ thuộc vào công nghệ thế giới. Chúng ta học để hiểu, ứng dụng để kiểm chứng, làm chủ để phát triển và cuối cùng là tạo ra những giá trị công nghệ phù hợp với chính doanh nghiệp và nền sản xuất Việt Nam. Đó cũng là lý do tôi cho rằng những chuyến đi tham quan, những cuộc kết nối giữa doanh nghiệp cơ khí, doanh nghiệp công nghệ, nhà máy, trường đại học và các đơn vị nghiên cứu có ý nghĩa nhiều hơn một chuyến tham quan đơn thuần.

Mỗi lần nhìn thấy một công nghệ mới là một lần chúng ta có thêm cơ hội đặt câu hỏi về chính năng lực của mình và về con đường mà ngành công nghiệp Việt Nam cần đi trong những năm tới. Một chiếc bánh Trung thu có thể chỉ mất vài phút để sản xuất. Nhưng phía sau một dây chuyền hiện đại là nhiều năm tích lũy về cơ khí, công nghệ, con người và năng lực công nghiệp. Và có lẽ, đó mới là điều đáng để chúng ta nhìn lại mỗi mùa Trung thu.

Tăng Trọng Hiếu
Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Ứng dụng Công nghệ Tự động hóa